блог Позірк

Беларусь – бадай што найбольш невядомая эўрапейская краіна для абываталяў Захаду. Але і расейцы, якіх прынята лічыць бліжэйшымі суседзямі і “братамі” беларусаў, ведаюць пра яе вельмі і вельмі мала – прынамсі ў гэтым пераканалі сем гадоў сталага жыцьця ў Маскве аўтара гэтых радкоў. Незнаёмасьць расейцаў зь Беларусяй нараджае забаўныя і ня вельмі забаўныя, шматлікія і супярэчлівыя адзін аднаму стэрэатыпы. Дык якой бачыцца Беларусь сучасным расейцам?

Хаця расейцы лічуць Беларусь самай блізкаю ім краінай, яны знаёмыя зь ёй значна менш, чым з у цэлым меней сымпатычнай для большасьці зь іх Украінай, шмат большай па памерах, а таму зьвязанай з Расеяй большай колькасьцю сувязяў. Украінцы ўтвараюць другі па колькасьці этнас у Расеі, а беларусы нядаўна пакінулі першую дзясятку найбуйнейшых нацыянальнасьцяў. Складаецца ўражаньне, што, як ні дзіва, за апошнія гады ў грамадзкай думцы амаль нівэляваліся, адышлі ў цень многія старыя, часоў БССР побытавыя песьняроўска-бульбяна-трактарныя клішэ. Да іх зьвяртаюцца інэрцыйна, і, складаецца ўражаньне, усё радзей і радзей: проста Беларусь паступова зьнікла зь інфармацыйнага фокусу расейскага абываталя ў параўнаньні, скажам, з краінамі Заходняй Эўропы і Амэрыкі.

Першы ў сьвеце расейска-беларускі слоўнік і нямецкія млыны

Традыцыйна найбольш пашыраны і стабільны стэрэатып пра Беларусь, вядома, сцьвярджае, што беларусы - гэта банальна тое ці амаль тое ж самае, што расейцы. Шкада, што і самі беларусы часта падыгрываюць гэтаму клішэ - ня гэтулькі з-за яго праўдападобнасьці, колькі з той прыроднай рысы нацыянальнага характару, якая, калі б гісторыя склалася крыху іначай, дазволіла б ім ленавацца аспрэчваць стэрэатып пра тое, што беларусы - гэта тое ж самае, што палякі.

Памятаецца на свае вушы пачуты жарт з КВН, надта сымптаматычны для характарызаваньня стаўленьня расейцаў да беларусаў (адразу пакінем на сумленьні малавядомай правінцыйнай каманды ягоную якасьць): маўляў, выйшаў першы ў сьвеце расейска-беларускі слоўнік (sic!), дзе адзінае адрозьненьне - гэта беларускае слова “Лукашенко” замест расейскага слова “президент”. Дый што казаць: стаўшыя традыцыйнымі за апошнія гады здраўніцы па пакойнай “Саюзнай дзяржаве” ўкаранілі меркаваньне пра Беларусь як “Белую Расею”.

Read the rest of this entry »

Выглядае, што сярэднеазіяцкія дыктатары маюць больш нафты і таму хутка зацьмяць нашу бібліобітэку. Акрамя Казахстана, які будуе цэлы горад пад дахам, на гэты раз мега-гатэль пад назвай “Поўны месяц” будуюць браты-азэрбайджанцы.

Хаця, ці будзе ў гэтым гатэлі саўна, басэйн, спартзаля, а яшчэ і бібліятэка класа люкс -- яшчэ пытаньне!

Пры прачытаньні кнігаў Айн Рэнд часта можа скласьціся ўражаньне, што аўтарка перабольшвае, але рэчаіснасьць ставіць усё на свае месцы: у сучаснай эканоміцы сапраўды існуе абычай, калі дзяржава карае прадпрымальнікаў за тое, што іхны прадукт занадта папулярны сярод спажыўцоў. Размова ідзе пра дзяржаўніцкую “барацьбу з манаполіямі”.

У сераду Эўрапейская камісія аштрафавала карпарацыю Microsoft на 1,4 млрд. даляраў за невыкананьне ўмоваў па спыненьню нібыта неканкурэнтных бізнэс-практыкаў. Microsoft хоць і пагадзілася перадаць канкурэнтам інфармацыю аб сваіх распрацоўках, каб тыя маглі наладзіць сваё праграмныя прадукты на большую сумяшчальнасьць зь імі, але, паводле меркаваньня эўрабюракратаў, запатрабавала за гэта занадта вялікую цану.

Кампанія можа зрабіцца манапалістам двума шляхамі. Першы і больш распаўсюджаны варыянт - дзяржаўная альбо калядзяржаўная манаполія, калі манапалістычныя паўнамоцтвы дэ-факта даюцца кампаніі ўрадам. Так, “Газпром” зьяўляецца манапалістам на расейскім рынку газа не таму, што патэнцыйныя канкурэты ня здольныя кінуць яму выклік, а таму што дзяржава юрыдычнымі і эканамічнымі мэтадамі штучна зрабіла яго адзіным гульцом на рынку.

Другі варыянт - “рынкавая” манаполія, якая ствараецца празь перамогу ў сумленнай канкурэнцыі і паўнавартаснае ўвасабленьне якой, у адрозьненьне ад дзяржаўнай манаполіі, ніколі не сустракаецца. Каб існаваць, манаполія павінна абараніцца ад зьяўленьня канкурэнтаў. Рабіць гэта можна двума спосабамі: стрымліваць канкурэнтаў ад заняцьця бізнэсам, альбо трымаць цану і/ці якасьць свае прадукцыі на ўзроўні, недасягальным для тых, хто захацеў бы ўпершыню ўвайсьці на рынак. Для першага часьцяком патрабуецца парушэньне крымінальнага кодэксу, а значыць, санкцыя ці спрыяньне з боку дзяржаўных органаў, і гэта робіць манаполію па сутнасьці “дзяржаўнай”. Другі ж пункт можна лічыць нерэалістычным: цяжка ўявіць сабе, каб нехта змог вечна трымаць цэны ніжэй за сабекошт, а галоўнае - абараніцца ад зьяўленьня на рынку канкурэнтаў са сьвежымі ідэямі.

Тым болей гэта тычыцца такой сфэры, як інфармацыйныя тэхналёгіі.

Read the rest of this entry »

Кніга беларускага эканаміста, намесьніка старшыні Аб’яднанай грамадзянскай партыі Яраслава Раманчука “Либерализм. Идеология счастливого человека” - бадай што першая кніга для беларускай аўдыторыі, прысьвечаная філязофіі лібэралізма і лібэральнай эканамічнай тэорыі.

Прынята лічыць, што лібэралізм - ідэалёгія, што навязваецца Захадам постсацыялістычным краінам, але аўтар абвяргае гэтую распаўсюджаную думку і дэманструе, што заходнія інтэлектуальныя эліты даўно перасталі быць лібэральнымі і падпалі пад уплыў сацыялістычных ідэяў, што можна разглядаць і як прычыну пэўных праблемаў заходняга грамадзтва. У гэтай сувязі важнае месца займае асуджэньне некрытычнага перайманьня постсацыялістычнымі эканамістамі заходніх канцэптаў, выкарыстаньне мадэлі “сацыяльнай дзяржавы” постсавецкімі палітыкамі і клянамі для пабудовы карупцыйнай алігархічнай сыстэмы ўлады. На самім Захадзе аўтар крытыкуе канцэпцыі “Карпаратыўнай сацыяльнай адказнасьці”, “Устойлівага разьвіцьця”, лявацкія экалягічныя і гіпі-рухі як дэструктыўныя і іррацыянальныя сілы, што самі схільныя карыстацца вынікамі таго, супраць чаго дэкляратыўна змагаюцца і часта перасьледуюць мэты, яскрава адрозныя ад дэкляраваных.

Як з рацыянальных, так і маральна-этычных пазыцыяў у кнізе актыўна крытыкуюцца эканамічныя ідэі К. Маркса і Дж. Кейнза. Жорстка крытыкуецца камунізм як найбольш злачыннае і яскравае ўвасабленьне антылібэральнай калектывісцкай ідэалёгіі і яе магчымага прымяненьня на практыцы.

Read the rest of this entry »

На днях у выставачнай залі Баранавіцкага краязнаўчага музея адкрылася выстава вядомай беларускай мастачкі Аллы Замай. Сярод каля 60 жывапісных карцін 75-гадовай творцы з Мінска выдзяляецца «Раніца Беларусі» з задумлівым Аляксандрам Рыгоравічам.
На адкрыцці выставы Алла Замай коратка прэзентавала кожны свой твор. Па словах відавочцаў, калі мастачка дайшла да «Раніцы Беларусі», то прамовіла: «А об этом я ничего говорить не буду. Думайте, что хотите. Просто солнце ударило».

Людзі сапраўды думалі што хацелі. Напрыклад: чаму яна гэта зрабіла? Каб выслужыцца перад начальствам і атрымаць нейкія датацыі? Ці, можа, 75-гадовая мастачка проста ўбачыла ў ПП РБ асобу, якая заслугоўвае, каб яе праслаўлялі такім чынам? Усё гэта неяк непрыемна патыхае сталінізмам і культам асобы.

Задумаўся: якімі словамі узбагаціла руская мова сусьветную культуру і слоўнік сярэдняга грамадзяніна ХХІ стагоддзя, які не валодае славянскімі мовамі?

Вось кароткі сьпіс, які прыйшоў у галаву:

KGB
Tsar (дэспатычны кіраўнік)
Bolshoy Theatre (Большой Театр)
Tartar sauce (татарскі соўс - дадаў гэты выраз у сьпіс, паколькі Татарстан зараз у складзе Расіі)
vodka (тлумачэньняў не патрабуе)
samovar (самавар)
pierogi (пельмені, варэнікі)
bistro (бістро - прыйшло ў англамоўны сьвет праз Францыю, куды яго завезьлі рускія эмігранты пасьля Рэвалюцыі 1917 году, якія адкрылі ў Парыжы безьліч рэстаранаў і кавярняў)
borsht (боршч)
bratushka (выдуманае слова, значыць нешта накшталт братэлла, суайчыньнік, сябра, “брацік”)
Cossack (дзікі чалавек, літаральна казак)
tundra (тундра)
Siberia (дзікая далёкая краіна)
aparatchik (апаратчык)
intelligentsia (інтэлігенцыя — як клас)
The Party (партыя — камуністычная, само сабой)
babushka (мілая бессэнсоўная рэч невялікага памеру, сувэнір, часта блытаецца са словам matrioshka)
komsomol (таталітарная дзяржаўная маладзёвая арганізацыя, звычайна — камуністычная)
sputnik (касьмічны спадарожнік, вымаўляецца “спатнік“)

Цікава, што ў гэты сьпіс трапілі толькі тры кулінарных тэрміны (зь іх адзін татарскі) — нават палякі праславіліся кучай страваў, а вось руская кухня зусім не каціруецца ў сьвеце. Большасьць словаў маюць савецкае або ідэалягічнае паходжаньне, і актыўна выкарыстоўваліся ў заходняй прапагандзе, адсюль і іх негатыўная афарбоўка.

інтэрнэт нарэшце вынайшаў чалавека

Для газеты “Новы час”

Амерыканскія футуролагі даюць газеце “Новы час” яшчэ 10 гадоў. Таму што яна харошая. Няякаснай традыцыйнай прэсе футуролагі даюць 5. У Расіі, Японіі, ЗША ўжо скарачаецца колькасць друкаваных выданняў і іх наклады – на 2-3% штогод, але футуролагі кажуць, гэта толькі пачатак. Цяжка ўявіць, што будучыня сусветных СМІ за інтэрнэт-тэхналогіямі, але нельга не прызнаць, што цяпершчына беларусіх СМІ ўжо за імі.

WORLD СУПРАЦЬ WEB – 2:0

Не прайшло і пяць год трэцяга тысячагоддзя, як чалавецтва ўсведаміла, што з’яўленне інтэрнэту было ўсяго толькі лютаўскай рэвалюцыяй. Вялікай кастрычніцкай стаў новы віток развіцця камунікацыйных тэхналогій, якія былі ахрышчаныя сеціўнымі элітамі ўмоўнай назваю “вэб 2.0”. Назва гэтая не задавальняе многіх IT-спецыялістаў, бо супярэчыць некаторым тэхнічным тонкасцям, але яна прыжылася, як і любая падхопленая журналістамі метафара. Вэб 2.0 – другое пакаленне інтэрнэту.

Традыцыйныя інтэрнэт-фарматы, вядомыя нам з 1990-х, былі звычайнай платформай для інфармацыі, – як і папяровая кніга. Мільёнам карыстальнікаў прапаноўвалася пасіўна ўжываць яе. Але, сфармаваўшыся, інтэрнэт-супольнасць здагадалася: гэта – тупіковы шлях. У інфармацыйным грамадстве прадуктыўней актыўна ствараць інфармацыю самому: аддаваць кавалачак сваёй, беручы ў замен тоны чужой. Ад кожнага па магчымасцях, кожнаму па патрэбах. Божа, няўжо дзядуля Хрушчоў меў рацыю, і колішнія савецкія людзі жывуць пры камунізме???

Read the rest of this entry »

Не палічыце за рэкламу (бо грошай мы на гэтым не зарабляем).

Інтэлектуальныя гопнікі - зусім несумяшчальная рэч? А вось і не, на прасторах рускамоўнага сегменту інтэрнэта людзі такой катэгорыі сталі распаўсюджанай з’яваю і паступова атрымалі давер палітычнага кіраўніцтва Расіі.

Каранямі новая разнавіднасць расійскай эліты (у дадзеным выпадку журналісцкай) упіраецца ў “цудоўны” партал udaff.com, адкуль і паходзіць рэдактарскі склад афіцыйных сайтаў www.russ.ru і kreml.org. Дадзеныя сайты былі створаныя пад непасрэдным кіраўніцтвам “самага эфектыўнага палітолага” Расіі, старшыні Фонду эфектыўнай палітыкі (ФЭП) Глеба Паўлоўскага.

“Рускі часопіс” — штодзённае сеткавае выданне аб культуры, палітыцы, грамадстве. Выходзіць у інтэрнэце з ліпеня 1997 гады. Сярод заснавальнікаў ФЭП, фонд “Грамадская думка”, Вышэйшая школа эканомікі. Галоўны рэдактар — Глеб Паўлоўскі.

Пад крылом Паўлоўскага

На мінулым тыдні стала вядома аб звальненні трох найбольш адыёзных інтэрнэтаўскіх “баевікоў” Глеба Паўлоўскага. Адзін з іх - Аляксей Чадаеў – стварыў пад кіраўніцтвам спадара Павлоўскага шэдэўральны твор “Пуцін. Яго ідэалогія“. Але гэта не стала дастатковай падставай для адмены рашэння аб яго звальнення з пасады рэдактара ў “Рускім часопісе” за снежаньскую публікацыі аб смерці нацыянал-бальшавіка Юрыя Чарвачкіна, які быў моцна збіты перад восеньскім Маршам нязгодных:

«Хто крычыць «Так, смерць!»? Крэмль? Не, дарагія мае, гэта крычыце вы. І вы атрымліваеце тое, што сабе прыдумалі, – іншую смерць за іншую Расію. Хавайце сваіх мерцвякоў у іншай зямлі – яны нам не патрэбныя. І яшчэ. Гэта палітыка, дзетачкі. Тут могуць і забіць…»

Такі лід меў да немагчымасці цынічны артыкул невядомага аўтара. Як бачна, спадары падонкі-рэдактары загуляліся, не заўважылі “палітычнага моманту” і паплаціліся пасадамі.

Яны ўжо блізка

Вызначэнне для былога палітычнага спецназу Паўлоўскага – “інтэлектуальныя гопнікі” – прагучала з вуснаў уладальніка “Агенства палітычных навінаў” спадара Бялкоўскага. Той у сваім інтэрвью для газеты “Камерсант” адзначыў, што “Уладзіслаў Суркоў вырашыў, што пераемнікам стане Сяргей Іваноў, таму ён укараніў цвёрдую рыторыку ў дачыненні да апазіцыі, і ў калякрамлёўскіх медыях сталі валадарыць інтэлектуальныя гопнікі”.

Але Суркоў пралічыўся – пераемнікам стаў Мядзьведзеў, таму і рыторыку трэба было мяняць на больш ліберальную, зразумелую захаду.

Наступленне інтэлектуальных гопнікаў было спрагназаванае яшчэ ў прошлым годзе ў артыкуле «Патрахамы» пісьменніка пісьменніка Зміцера Быкава. Там ён асудзіў пазіцыю людзей, якія даверылі фармуляванне нацыянальнай ідэалогіі людзям, якія прызвычаіліся “да нястрыманай ЖЖ-палеміцы”. І вось падонкі нарэшце прыйшлі у палітыку.

Падонкі на экспарт?

Часовае адхіленне прадстаўнікоў новай эліты ад рэсурсаў не кажа аб глабальных зменах у палітыцы Крамаля. Ён і далей будзе з радасцю карыстацца мазгамі і метадамі цынічных і крэатыўных прадстаўнікоў новай хвалі, якіх ужо нельга назваць прапагандыстамі савецкага тыпу.

Тое новыя людзі новай эпохі станаўлення аўтарытарнай Расіі, якой з аднаго боку не патрэбныя незалежныя ініцыятыўныя людзі, а з іншага, усё ж нельга апускацца да адкрытага затыкання апанентаў сілавымі метадамі, якімі карыстаецца тая ж беларуская ўлада.

У Беларусі інтэлектуальнае гопніцтва наўрадці праявіць сябе, бо любая ініцыятыва хутчэй будзе пакараная, чым выкарыстаная для палітычных інтарэсаў. Дзе вы бачылі хоць адну крэатыўную акцыю БРСМа? Прапуцінскія моладзевыя рухі ў Расіі у гэтым плане выгодна адрозніваюцца ад беларускай гібрыднай камсамольска-лукашэнкаўскай амёбы.

У нас як заўжды ўсё проста: сайтам - блакаванне, турма - нязгодным. Таму адзіны шанец для беларускіх інтэлектуальных гопнікаў скарыць свет - перабрацца пад крыло Крамля. Не факт, што наша краіна здолее стаць такім жа стабільным экспарцёрам падонкаў, як трактараў ці папсы, але паспрабаваць можна.

У Расіі пачынае зараджацца новы пласт журналісцкай эліты, якая вырасла ў часы свабоды слова, але з радасцю прадаць гэту свабоду за больш-менш нядрэнную зарплату ад спадара Паўлоўскага ды магчымасць праявіць сваю падонкаўскую сутнасць у абжытых абшарах сеціва. Менавіта такія людзі патрэбныя ўладзе: крэатыўныя, свежыя, але якімі лёгка можна кіраваць.

Дарэчы, з’ява цікавая, але цяжка тлумачальная для захаду. Так, пасля доўгай спрэчкі расійскія перакладчыкі ўсё ж вырашылі падаць тэрмін “інтэлектуальны гопнік” як “intelligent punk”.

Ужо колькі год жыву з пачуццём, што тое, што зараз адбываецца ў Беларусі нейкі сон, фантастыка. Большасць пост-сацыялістычных краінаў ужо даўно забылася пра пляны пяцігодкі, пра камуністычную партыю і Леніна з Марксам. Там даўно ўжо зьмяняюцца лідуючыя і кіруючыя партыі, там журналіст- гэта чацвёртая ўлада, што можа напісаць што заўгодна пра прэзідэнта, прэмьера ці іншага чалавека выканаўчай улады. Людзі там выходзяць на дэманстрацыі, каб абараніць свае працоўныя правы, падняць заробкі, ці выказаць незадаволенасць мэнэджментам кампаніі ці наўпрост- уладай краіны. Там мае аднагодкі ня ведаюць што такое размеркаваньне і абавязковае наведваньне заняткаў. Яны ня ведаюць, хто такія выхавацелькі ў інтэрнаце і не могуць сабе ўявіць, што нехта іх можа не пусціць у свой пакой у інтэрнаце пасля поўначы, за які яны спраўна плоцяць і якое па праву з’яўляецца іхным часовым жытлом. Там мае аднагодкі маюць магчымасць пад час вучобы разпачаць бізнэс, пайсьці працаваць і паралельна вучыцца і не залежыць ні ад бацькоў ні ад дзяржавы. Яны могуць паехаць вучыцца на семестр у іншую краіну, пазнаёміцца з іншай культурай, падвучыць мову, пашырыць кола знаёмых. Яны вандруюць з краіны ў краіну, спазнаюць чужыя традыцыі, але адначасова шануюць і ганарацца сваёй гісторыяй і культурай. Маі аднагодкі могуць спакойна ўдзельнікаць у грамадзкім жыцьці і выказваць незадавальненьне праграмай ва універсітэце ці палітыкай кіруючай партыі. Яны ведаюць, што гэта іх законнае права, бо яны плоцяць падаткі гэтай дзяржаве, галасуюць за гэтага дэпутата, праграма якога адпавядае іхным перакананьням і які з’яўляецца іхным прадстаўніком, чалавекам якому яны даюць свой мандат даверу і разлічваюць на тое,што ён выканае сваю перадвыбарчую праграму. Калі не- яны проста выходзяць на вуліцу і патрабуюць выконваць іх правы — правы грамадзянаў. Мае аднагодкі ведаюць сваю гісторыю і яны канешне ж чыталі і ведаюць пра тое, што было 20-40 год таму ў краінах, што ўваходзілі ў сацылістычны блок. Яны ведаюць і пра андэграунд і пра дэсідэнтаў, чытаюць іх кнігі і ўспаміны, слухаюць музыку таго часу і могуць сабе ўявіць як тое было ў часы развітога сацыялізму і перыяд нармалізацыі.
У газэтах яшчэ будуць пісаць пра працэсы па люстрацыі, аб тым, што такі і такі дэпутат (суддзя ў вярхоўным судзе, міністр якіх-небудзь справаў) супрацоўнічаў з сакрэтнымі службамі колькі год. Там будзе скандал, яго звольняць з працы, будуць зноў і зноў разважаць наколькі гэта маральна ці амаральна пазбаўляць чалавека права- права на працу, нават калі 20-40 год таму той ўдзельнікаў у злачынсвах правячай партыі. Сьведкі мінулага, былыя дэсідэнты і простыя грамадзяне будуць успамінаць гісторыю сваёй краіны, яны будуць шкадаваць пакрыўджаных і абурацца здраднікам і стукачам, яны будуць саромецца і хаваць тое, што самі былі сярод тых, хто падпісаў заяву аб супрацоўніцтве. Але гэта ўжо гісторыя, якая ціхімі енкамі адклікаецца ў сучаснасьці іх краінаў…Мае аднагодкі ніколі не перажывуць таго, што перажывалі іх бацькі, ім ніколі не адчуць страху за тое, што нехта на і’х настучыць, здасць за бязкрыўдны жарт пра камуністычную партыю (правячую эліту) і іх пасадзяць у турму на некалькі год; ці што да іх прыдуць людзі са шклянымі вачыма каб “проста паразмаўляць”. Ім ня трэба будзе сядзець перад невядомымі людзьмі, якія пра іх ведаюць усё да дробязяў і якія будуць пагражаць ім , токі дзеля таго, каб яны згадзіліся на супрацоўніцтва.
Маім аднагодкам па іншы бок беларускай мяжы ніколі не перажыць тое, што перажывалі іх бацькі і што зараз перажываюць тысячы маіх аднагодкаў у Беларусі.
Мы жывем у мінулым, загнаныя ў палон страхам нашых бацькоў яшчэ з тых, савецкіх часоў, бо страх той ня зьнік, ён токі прабыў пэўны час у сьпячкі, каб потым прачнуцца і пасяліцца ў людзях усё ў тым самым выглядзе- страху перад уладай, перад людзямі са шклянымі вачыма, што прыходзілі ноччу і забіралі людзей на размову,пасля якой не вярталіся. Той самы страх выказваць сваю незадаволенасць услых, страх размаўляць па тэлефоне, каб не сказаць чаго лішняга. Ах, мілая сэрцу настальгія па савецкаму саюзу- вярнулася ўродлівай гідрай з некалькімі галовамі…токі рубіць галовы ёй прыдзецца ўжо нам, а не нашым бацькам, што яе спарадзілі (ці не ў час забілі). Гэта толькі сон, гэтага ня можа быць на сам рэч, -кажу я сама сабе ўжо колькі год, чытаючы навіны, слухаючы расповеды сяброў і знаёмых…
І вось толькі зараз я на сам рэч усьвядоміла, што гэта ня сон, што гэта самая што ні ёсць ява. Адна з галоў той гідры зазірнула мне прама ў вочы…

– По-беларусски разговариваю плохо, нет опыта, словарного запаса…
Чтоб не корёжить родную беларускую мову тросянкой — говорю по-русски…

– Паруску размаўляю добра, стае й досьведу, і слоўнікавага запасу…
Гавару пабеларуску — прынамсі, каб не курочыць вялікую рускую мову аканьням, дзэканьням, цэканьням, “у” скарочаным і “г” фрыкатыўным…

X-posted: http://nicolaev.livejournal.com/593025.html

“Спадар Аляксандар ад 1999 году жыве ў
Івянцы, але нарадзіўся на хутары за 20 км ад мястэчка. Аляксандар Шакуля на службе ў Войску Польскім ператварыўся ў Аляксандра Шакеля. Менавіта такая форма прозьвішча значыцца ў ягоным брытанскім пашпарце. Сёньняшні імяніньнік – герой Монтэ-Касына”. – так пачынаецца допіс, які, паводле галасаваньня наведнікаў сайту 101blog.net быў прызнаны найлепшым за 2007 год беларускай блогасфэры. Яго аўтар – блогер abrykos, у рэальным сьвеце – журналіст і літаратар Севярын Квяткоўскі. Гледзячы, як пераможца задаволена пазіруе фотаапарату з “актуальным прызам” – кампутарнай мышкаю –іншыя блогеры трапна ахрысьцілі яго катом Матроскіным. Які, дадам ад сябе, паважна муркоча: “Інтэрнэт мне целявізар замяніў”. Мы гутарым са спадаром Абрыкосам пра спэцыфіку беларускага блога і іншыя сфэры.

Як табе – пачувацца аўтарам найлепшага паста 2007 году?

Я ўвогуле ўсьцешаны тым, што з ініцыятывы ў прыватным блогу ў выніку паўстаў рэсурс 101blog.net. Мне прыемна, што ў галасаваньні ўзяло ўдзел некалькі соцень чалавек і многія зь іх прагаласавалі за мой пост. Прыемна, бо за ім стаіць мая праца: паездка, размова з чалавекам. Я стараўся зрабіць усё дастаткова прафэсійна. На будучыню я бы параіў стваральнікам рэсурсу рабіць такія імпрэзы з большым розгаласам, запрашаць журналістаў, каб сайт набыў вядомасьць. Бо відавочна: актыўнае грамадскае, вольнае ад цэнзуры жыцьцё абдываецца цяпер у інтэрнэце, у блогасфэры, і трэба гэтую беларускую інтэрнэт-супольнасьць мацаваць і пашыраць.

“МОЙ МАЛЕНЬКІ СМІ”

Пост пра Аляксандра Шакулю – гэта, у прынцыпе, фарматная журналісцкая навіна. Чаму ты абраў для публікацыі фармат блогу?

Па-першае, гэта не зусім журналісцкая навіна. Тое, што чалавеку споўнілася 102 гады, у нашых шыротах ня мае нічога незвычайнага, вось калі б яму споўнілася 122 гады – гэта была б сапраўды сэнсацыя. Гэта не зусім журналістыка: я дадаў там свайго, а СМІ патрабуе толькі факты, спасылкі на іншых камэнтатараў, а тут я хацеў выказацца менавіта як “я”, як аўтар. Калі гэта і журналістыка, то аўтарская. Аўтарская журналістыка ня вельмі запатрабаваная сёньня ў Беларусі. А па-другое, мне вельмі падабаецца, што ў мяне ёсьць мой маленікі СМІ – інтэрнэт-дзёньнік. Паводле рэйтынгу Яндэксу, мяне чытае прыкладна 360 чалавек(а пасьля маёй маленькай перамогі можа й болей), у мяне свая аўдыторыя, і мяне гэта цалкам задавальняе. Мне важны менавіта мой аўтарскі тэкст – тое, чаго журналіст ня можа сабе дазволіць: свой позірк, сваё меркаваньне, сваё бачаньне.

“КРЫХУ МІНУЛЫ ЧАС”

Што ты маеш на ўвазе пад незапатрабаванасьцю аўтарскай журналістыкі ў Беларусі?

Людзі, якія чыталі “Нашу Ніву” ўзору 1990-х гадоў, маглі заўважыць, што па форме гэта была газэта, а па зьмесьце – хутчэй літаратура, публіцыстыка. Нават факты падаваліся менавіта праз бачаньне чалавека, аўтара – такі сабе сынтэз. З традыцыйных газэтных і радыёфарматаў да блогу, відаць, найбліжэй калюмністы. У калюмніста ёсьць меркаваньне, ён яго выказвае – дадатак да асноўнага фармату навінаў. Калюмністы ў Беларусі ёсьць, гэта некалькі імёнаў, вядомых яшчэ з 1990-х, яны пішуць вялікія палосы, старонка, паласа, ці нават разгарот. Мне здаецца, гэта крыху мінулы час. Мне б хацелася бачыць у СМІ больш камэнтароў, рэакцыяў канкрэтных людзей.

“Я ЛЮБЛЮ ПАПЕРУ”

Дасьледчыкі інтэрнэт-камуніцацыі вызначаюць такую клясу інтэрнэт-карыстальнікаў, як “лічбавыя імігранты” Гэта людзі, старэйшыя за 25 год, якія сфармаваліся як асобы задоўга да эпохі камунікацыйнага выбуху. Ім цяжка прыстасавацца да сеціўных законаў, яны ня мысьляць інтэрнэт-катэгорыямі. Ці пачуваешся ты такім “лічбавым імігрантам”?

Сапраўды, як асоба я сфармаваўся да эпохі інтэрнэту. Актыўна ўдзельнічаць у інтэрнэт-стасунках я пачаў з 2002 году. Мой выпадак, напэўна, зьвязаны з тым, што ў Беларусі з 2001 году пачалі зьнікаць СМІ як такія. Я вельмі люблю газэту. Я люблю паперу. Але я ўжо забыў, калі апошні раз выцягваў са скрыні ранішнюю газэту, сядаў на кухні з кубкам кавы і цыгарэткаю і гартаў яе. Газэты ўсё зьнікалі і зьнікалі, і цяпер у Беларусі фактычна няма ніводнай, якая была б мне нагэтулькі цікавай, каб я ішоў шукаць яе ў шапіках, альбо афармляў падпіску. Напэўна, таму я і засвоіў інтэрнэт, я там зараз камфортна сябе адчуваю, я знайшоў пляцоўку для папулярызацыі сваёй творчасьці. Праект, які я выдаў кніжкай – “Фрашкі да пляшкі”, на маю думку, атрымаўлся такім разнастайным дзякуючы інтэрнэту, сайту litara.net, дзе я ня проста публікаваў маленькія мініятуры, а атрымліваў фід-бэк ад чытачоў. Больш за тое, чытачы ў адказ дасылалі свае творы. “Народныя фрашкі” – супольны праект, які паўстаў у сеціве. Інтэрнэт – гэта незалежнасьць. Хоць эстэтычна манітор ніколі не заменіць мне паперу.

“ВЫДАТНАЕ ВЫЙСЬЦЕ З-ПАД КАНТРОЛЮ”

Сёньня ў Эўропе і СНД ладзіцца шмат міжнародных блогерскіх імпрэзаў. Адна з бліжэйшых – “не-канфэрэнцыя” Bar Camp у Рызе 8-10 лютага. Як ты ставішсяда такіх падзеяў?

Я лічу, гэта супэр. Больш за тое, я зьбіраўся ў Рыгу, але не атрымалася па часе. Перад Новым годам я зьезьдзіў у Кіеў на імпрэзу мастацкай ініцыятывы “З Табурэтам”. Дзякуючы інэрнэту, яны па ўсім сьвеце знаходзілі сабе сяброў, упіскі, аўдыторыю. Пасьля гэтага Беларусь, Літва, Латвія, Эстонія, Швэцыя, Нарвэгія, Фінляндыя і Україна сьпісаліся літаральна за дзень – і ўсе разам прыехалі ў Кіеў, каб пазнаёміцца, аб’яднаныя сымпатыяй да канкрэтнага творчага праекту. Такім чынам можна ладзіць многія рэчы, яны і зараз ужо ладзяцца, а ва ўмовах Беларусі, калі дзяржава імкнецца кантраляваць усе сфэры жыцьця, – гэта выдатнае выйсьце з-пад кантролю.

Ці зьбіраешся ты яшчэ наведаць у Івянцы свайго героя – Аляксандра Шакулю?

Так, зьбіраюся да дзеда ў госьці напачатку лютага.

Дэмакратыя ў Рэспубліцы Беларусь ажыццяўляецца на аснове разнастайнасці палітычных інстытутаў, ідэалогій і поглядаў. (Артыкул 4.)

Ідэалогія палітычных партый, рэлігійных або іншых грамадзкіх аб’яднанняў, сацыяльных груп не можа ўстанаўлівацца ў якасці абавязковай для грамадзян. Кожны мае права самастойна вызначаць свае адносіны да рэлігіі, асабіста або сумесна з іншымі вызнаваць любую рэлігію або не вызнаваць ніякай, выказваць і распаўсюджваць перакананні, звязаныя з адносінамі да рэлігіі, удзельнічаць у адпраўленні рэлігійных культаў, рытуалаў, абрадаў. (Артыкул 31.)Канстытуцыя Рэспублікі Беларусь,
рэдакцыя ад 1994 г.

Суворы прысуд Аляксандру Зьдзьвіжкову, рэдактару газэты “Згода”, за перадрук вядомых карыкатураў на прарока Мухамада відавочна ня мае падставай клопат беларускіх уладаў пра правы мусульманаў. Гэта было нічым іншым, як чарговым актам запалохваньня журналісцкай супольнасьці – наўрад ці можна разглядаць гэта як флірт з мусульманскімі фундамэнталістамі, у прыватнасьці, Ахмадынэджадам. Тым ня меней, існуе патрэба расставіць усё па сваіх месцах і ў дачыненьні да фармальнай падставы гэтага рэпрэсіўнага прысуду.

У Канстытуцыі і Дэклярацыі правоў чалавека гаворыцца пра недапушчэньне распальваньня варожасьці па нацыянальнай ці рэлігійнай прыкмеце. Безумоўна, варожасьць і нянавісьць нельга распальваць ані да якіх людзей у прынцыпе. Але на гэтым фоне нельга таксама і дапушчаць забарону на крытычнае стаўленьне ў дачыненьні ідэяў і ідэалёгіяў, якіх прытрымліваюцца тыя ці іншыя людзі.

Аб’ектыўнае і суб’ектыўнае

Усе людзі адрозьніваюцца адно ад аднаго. Адрозьненьні гэтыя можна з пэўнай умоўнасьцю падзяліць на “аб’ектыўныя” і “суб’ектыўныя”.

Аб’ектыўныя адрозьненьні абумоўленыя характарыстыкамі, зь якімі чалавек нарадзіўся. Самы яскравы прыклад - гэта характарыстыкі фізычныя, як пол, раса, нацыянальнасьць. Таксама да іх можна аднесьці сацыяльнае паходжаньне.

Суб’ектыўныя адрозьненьні збольшага вызначаюцца мысьленьнем чалавека, ягонымі думкамі. Гэта густ, лад жыцьця і перакананьні - усё рэчы, якія чалавек набыў падчас сваіх выхаваньня і адукацыі, і якія могуць (і павінны) мяняцца, разьвівацца зь цягам часу. Да суб’ектыўных адрозьненьняў адносяцца палітычныя перакананьні, а таксама стаўленьне да рэлігіі.

Нелягічна і амаральна крытыкаваць чалавека за тое, што не залежыць ад ягонай волі - за яго аб’ектыўныя адрозьненьні ад іншых. Чалавек ня можа несьці адказнасьць за тое, што не знаходзіцца ў ягонай волі: што ён нарадзіўся ў пэўнай сям’і ці з пэўнымі фізычнымі дадзенымі. Больш за тое, некаторыя аб’ектыўныя адрозьненьні не нясуць ніякай інфармацыі што да чалавечых якасьцяў асобы, яе маральнасьці і здольнасьцяў. Колер валосаў ці скуры, нацыянальная прыналежнасьць і нават інваліднасьць могуць мець хіба што эстэтычную вартасьць у вачах іншых людзей, але гэта ўжо суб’ектыўны панятак.

Насупраць гэтаму, суб’ектыўныя адрозьненьні збольшага вызначаюцца тым, што чалавек сам мяркуе і абірае сярод цэлага спэктру прапанаваных ідэяў. Безумоўна, ён можа пры гэтым памыляцца, і менавіта таму суб’ектыўныя адрозьненьні ёсьць і безумоўна павінны быць прадметам для дыскусіі. Галоўныя інструмэнты гэтага - свабода выражэньня свайго меркаваньня і павага да меркаваньня чужога.

Суб’ектыўныя перакананьні

Будучы таксама суб’ектыўнымі, рэлігійныя перакананьні па сваёй сутнасьці нічым не адрозьніваюцца ад палітычных.

Read the rest of this entry »

Pačatak
Praciah

Глобализация как свобода

Глобализация объективна точно так же, как стремление человека к свободе – и глобализация приносит освобождение. Экономическая, информационная, идейная «сообщаемость сосудов» между народами ведёт к исчезновению умственных пролежней, не позволяет обществу отдельно взятой страны придти к стагнации и застою.

Полноценная диктатура может существовать только в условиях изоляции общества от внешнего мира. Поэтому диктаторские режимы стремятся отгородить себя от вредоносных для них идей и по возможности всего, что может эти идеи породить: товаров, информации, людей. Они запрещают своим гражданам путешествовать, слушать зарубежное радио и смотреть спутниковое телевидение, запрещают общаться с иностранцами – лишь бы исключить «тлетворное влияние» зарубежья. Свежие идеи, информационная и мировоззренческая разгерметизация страны открывает глаза людям. И это единственная причина, по которой тоталитарные и авторитарные режимы, заявляющие о своём «особом», «суверенном» пути, являются оплотом антиглобализма.

Read the rest of this entry »

Pačatak

Глобализация, которая никогда не начиналась и не прекращалась

Глобализация сама по себе не зависит от того, препятствуют ей или нет. Нельзя остановить наступление лета или восход солнца. Глобализация объективна. Стирание барьеров, в том числе и экономических – естественно и логично, ему просто нечего противопоставить с рациональной точки зрения.

Логично покупать более дешёвую и/или качественную сельскохозяйственную продукцию из-за рубежа, а не произведённую держащимся на дотациях отечественным фермером. Мы не обязаны покупать некий товар и не должны платить продавцу больше только на основании его принадлежности к той или иной, «нашей» или «не нашей» стране. Логично дружить и сотрудничать с людьми из других стран, исходя исключительно из личных и деловых качеств партнёра, а не из того, какой у него родной язык и сколькими границами отделён от нас. Логично, когда люди могут переезжать в другую страну, если их рабочая сила нужна там и если их там ждут.

Как и капитализм, глобализация – это то, чем люди занимаются, «если их оставить в покое». Люди стремились к стиранию границ на протяжении всей истории – глобализация была всегда и никогда не прекращалась, естественно сопровождая прогресс цивилизации.

Тот момент, когда одно первобытное племя начинало торговать с другим, был выходом человека этого племени за пределы своей маленькой местности – а значит, фактически уже был шажком процесса глобализации. Когда народы кочевали на тысячи и тысячи километров – это тоже был шаг глобализации, колоссальный прыжок на пути превращения мира в единое целое. Шёлковый путь, великие географические открытия – это всё этапы глобализации. Конечно, глобализация всегда несла не только благо, но и испытания. Глобализация – не только возможность торговать и сотрудничать с людьми из других стран, но также и необходимость защищать свой дом от набегов варваров, от завоевателей и эпидемий. Глобализация не обещает молочные реки и кисельные берега – она приносит блага, неизменной тенью которых выступают риски. Кроме известных мест, в мире не бывает бесплатного сыра. Чем выше потенциальная прибыль, тем выше потенциальные риски. А кто не рискует, тот и не выигрывает, тот не движется вперёд и остаётся на обочине.

Глобализация и угроза национальной самобытности

Почти что все современные этносы являются продуктом синтеза различных культур, языков, народностей. Русские – это синтез восточнославянских, финно-угорских, тюркских племён, сформировавшийся под влиянием византийцев и западноевропейцев, оказывая при этом точно такое же по силе влияние на своих соседей. Немцы сформировались из синтеза германцев, славянских племён и римлян. Китайцы – сами по себе огромная неоднородная разноязыкая масса. Все мы, вся наша культура есть продукт глобализации, смешения и взаимного обогащения различных народов прошлого.

Read the rest of this entry »

Всё течёт, всё меняется. В последние десятилетия эти слова Гераклита правдивы как никогда: мир меняется ещё стремительнее и радикальнее, чем раньше. Прежде всего, он словно открывается самому себе. Расширяются международные экономические связи и информационный обмен. Люди всё чаще меняют место жительства, встречая на своём пути всё меньше препятствий. Всё больше людей ощущают величину и разнообразие нашей планеты и видят себя частью этого удивительного огромного мира.

Принято говорить, что мир становится меньше. На самом деле, для каждого отдельного человека он становится только больше. Когда-то люди с трудом мыслили себя вне своей хижины, вне маленькой общины или страны, сегодня же вся планета становится домом человека. Каждый человек сам становится всё более глобальным: глобальным становится его круг интересов, всё более международной становится его работа, всё шире география происхождения людей, с которыми он общается, книг, которые он читает, товаров, которые он потребляет.

Read the rest of this entry »

На канец 2007 году Беларусь перастала быць апошняй дыктатурай Эўропы. Не таму, што перастала быць дыктатурай - а таму, што перастала быць апошняй. І для чалавека, што звыкся падсьвядома супрацьстаўляць адносна дэмакратычную Расею безадносна дыктатарскай Беларусі, усьведамленьне таго, што і Расея адгэтуль зьяўляецца краінай з набіраючым адыёзнасьць дыктатарскім рэжымам, вымагае як мінімум перагляду свайго ўспрыманьня сьвету.

У маштабе гісторыі звыкла аддзяляць адзін этап ад іншага. Падручнік па гісторыі дзеліцца на разьдзелы, параграфы, распавядаючы пра розныя этапы жыцьця цывілізацыі і краіны бы ў розных выпусках тэлевізійнага сэрыялу. Аднак, калі ты знаходзішся ў самім цэнтры падзеяў, перамены, бывае, надыходзяць зусім незаўважна, хаця ты і ёсьць тым, з кім яны адбываюцца. Проста ў нейкі момант ты стаіш перад рэальнасьцю зьвяршонага факту і задаеш сабе пытаньне, калі ж “да пераменаў” ператварылася ў “пасьля”.

Усё ішло паступова. У 2000 г. - захоп легендарнага вольналюбівага тэлеканалу НТВ. Потым, ужо з большаю лёгкасьцю, ліквідацыя тэлеканалу ТВС, куды зьбегла большасьць каманды апазыцыйнага НТВ. 2002 год – траўленьне газам закладнікаў разам з тэрарыстымі ў тэатры ў Маскве. 2003 год – раскулачваньне Хадаркоўскага і тапеньне найбольш эфектыўнай і ледзьве не найбольш празрыстай [i] у Расеі карпарацыі “ЮКОС”. 2004 год – расстрэл з танкаў поўнай закладнікамі школы ў Бэслане і па своеасаблівай прапагандысцкай лёгіцы касаваньне з гэтай нагоды выбараў губэрнатараў [ii] . Канец 2004 г. – масавае зьбіцьцё цэлага мястэчка ў Башкартастане [iii]. 2006 г. - забойства Анны Паліткоўскай.

Read the rest of this entry »

І ўсё ж такі складваецца такое ўражанне , што сімвалам Беларусі з’яўляецца не які-небудзь Зубр (ці скажам Бусел), а звычайная жаба-рапуха. Сядзяць такія вось жабы, накрыюцца цінай і цёпла ім там і ўтульна і камфортна (вядома ж, настолькі, наколькі можа быць утульна ў балоце). І не жадаюць гэтыя жабы ні бачыць ні чуць нічога новага: “Вось гэтыя мелкія, амаль незаўважныя апалонікі выгадуюцца і ўзбаламуцяць ваду вакол?! І што там атрымаецца ў гэтым каламуце? А каб жа ж не аднялі апошнюю мошку! А раптам ўвогуле выганяць з-пад такой утульнай ціны?”
Не любяць такія вось рапухі, калі аказваецца што акрамя іх (самых разумных і неабходных) існуюць “іншыя”, і што гэтыя “іншыя” таксама жадаюць рабіць нешта сваё. Я як гэтыя рапухі не любяць, калі пад даўно аблюбаваны імі корч перад самым носам ускоквае нехта іншы. Аёй-аёй што пачынаецца, крыку будзе – дык дакладна: “Здраднікі! Калабаранты! Прадаліся рэжыму” (варыянт 1); “Дызайн гаўно!.. Мы ведаем, дзе яны гранты бяруць…” (варыянт 2)
Я раней не разумеў, чаму некаторыя мае знаёмыя – цудоўныя паасобку людзі не вельмі, так скажам, любяць адзін аднаго (і ў лепшым выпадку скептычна адносяцца адзін да аднаго). А зараз разумею. (І вельмі прыкра робіцца ад гэтага разумення). Уся справа ў балоце ў якім кожны любіць толькі самога сябе, прыгожага і непаўторнага.

P.S. Усе супадзенні выпадковыя. Акрамя балота…

Tags: Беларусь, прадпрымальнікі

З 1га студзеня уступіў у сілу ўказ прызідэнта аб упарадкаванні прадпрымальніцкай дзейнасці. Рынкі і гандлёвыя цэнтры амаль не працуюць. У гандлёвым цэнтры Maximus зараз працуе не больш за дзесяць адсоткаў крам, а, калі дакладна, 2-3 крамы.

У адной з іх працуе сям’я: бабуля, дзядуля, сын і ўнук. Адбываецца дыялог між імі і пакупніком:

Пакупнік: Camel Ligts.

Бабуля: Коленька, Кэмел голубенький.

Унук: Несу, бабуля.

На пытанне, чаму ўсё зачынена, прадпрымальнікі адказваюць аднолькава: “Так батька захотел“.

У сувязі з тым, што канкурэнцыя адсутнічае, прадпрымальнікі ставяць кошты блізкія да крам, і набываць у іх усё адно будуць, бо альтэрнатывы няма.

Ant1killer©